काठमाडौं । नेपालीको प्रमुख धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व बडादशैँ आजदेखि सुरु भएको छ । आश्विन शुक्ल प्रतिपदाका दिन मनाइने घटस्थापनासँगै दुर्गा भवानीको पूजा आराधना आरम्भ हुन्छ । यस अवसरमा देशभरका घर, मन्दिर र शक्तिपीठमा धार्मिक विधिअनुसार पूजा गरी जमरा राख्ने परम्परा छ ।
घटस्थापनाका दिन बिहान नित्यकर्म पूरा गरी शुद्ध स्थानमा बालुवा वा माटो राखेर त्यसमा जौँ छर्ने गरिन्छ । विधिपूर्वक स्थापना गरिएको कलशमा देवी दुर्गाको आह्वान गरी पूजा आरम्भ गरिन्छ । यही दिन रोपिएको जौँ उम्रिएर बनेको पहेँलो जमरा विजयादशमीमा टीका र प्रसादसँगै ग्रहण गर्ने चलन छ । जमरालाई समृद्धि, शुभता र विजयको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले यस वर्ष घटस्थापनाको शुभसाइत बिहान ११ बजेर ४७ मिनेटमा निर्धारण गरेको छ । समितिले सूर्योदयकालमा प्रतिपदा तिथि परेको दिनलाई घटस्थापनाका लागि उपयुक्त मान्ने धार्मिक मान्यता छ । सामाजिक सञ्जालमा फैलिने तिथिमिति र साइतसम्बन्धी सूचनाभन्दा आधिकारिक पञ्चाङ्ग तथा समितिको निर्णयलाई आधार मान्नुपर्ने हुन्छ ।
नवरात्रभर देवी दुर्गाका नौ स्वरूपको क्रमशः पूजा गरिन्छ । पहिलो दिन शैलपुत्री, दोस्रो दिन ब्रह्मचारिणी, तेस्रो दिन चन्द्रघण्टा, चौथो दिन कुष्माण्डा, पाँचौँ दिन स्कन्दमाता, छैटौँ दिन कात्यायनी, सातौँ दिन कालरात्रि, आठौँ दिन महागौरी र नवौँ दिन सिद्धिदात्रीको आराधना गर्ने परम्परा छ । महाकालीलाई शक्ति, महालक्ष्मीलाई धन–ऐश्वर्य र महासरस्वतीलाई विद्या तथा बुद्धिको प्रतीकका रूपमा पूजा गरिन्छ ।
बडादशैँलाई असत्यमाथि सत्य र दुष्ट शक्तिमाथि दैवी शक्तिको विजयको प्रतीकका रूपमा मनाइन्छ । नवरात्रका अवसरमा दुर्गा सप्तशती, चण्डी, श्रीमद्देवीभागवतलगायत धार्मिक ग्रन्थको पाठ गर्ने तथा शक्तिपीठमा दर्शन र पूजा गर्ने चलन छ । नक्साल भगवती, शोभा भगवती, नाला भगवती र पलाञ्चोक भगवतीलगायत देशभरका देवी मन्दिरमा यस अवधिमा भक्तजनको चहलपहल बढ्ने गर्छ ।
दशैँको सातौँ दिन फूलपाती भित्र्याइन्छ भने महाअष्टमी र महानवमीमा विभिन्न शक्तिपीठ, कोत तथा दशैँघरमा विशेष पूजा गरिन्छ । धार्मिक परम्पराअनुसार केही स्थानमा बलिपूजा पनि गरिन्छ । घटस्थापनादेखि महानवमीसम्म देवीका प्रतीकका रूपमा कन्याको पूजा गर्ने चलनसमेत छ ।
यस वर्ष विजयादशमी कात्तिक ४ गते परेको छ । नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले उक्त दिन बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटमा देवी विसर्जनको साइत र बिहान १० बजेर २६ मिनेटमा टीका ग्रहणको उत्तम साइत निर्धारण गरिएको छ । विजयादशमीका दिन मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गरिन्छ । त्यसपछि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म आफन्त तथा मान्यजनसँग टीका लगाउने र आशीर्वाद लिने क्रम जारी रहन्छ ।
काठमाडौंको हनुमानढोका दरबारस्थित दशैँघरमा पनि परम्पराअनुसार जमरा राखेर दुर्गा भवानीको विशेष पूजा आरम्भ गरिन्छ । रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न कामका लागि घरबाहिर रहेका मानिस दशैँ मनाउन आफ्नो जन्मथलो फर्कने क्रमसँगै सहरबाट गाउँ जाने यात्रुको चाप बढ्ने गर्छ । पारिवारिक भेटघाट, आपसी सद्भाव र सांस्कृतिक परम्पराको निरन्तरतासँग जोडिएको बडादशैँ नेपाली समाजमा विशेष महत्त्व बोकेको पर्वका रूपमा स्थापित छ ।
यो खबर पढेर तपाईलाई कस्तो महसुस भयो ?
